De Econometrist

De Econometrist neemt een statistische kijk op de wereld.

Economie Overig Statistiek

“Aan jou de keuze”

Een dag zit vol met allerlei verschillende keuzes, dat weten we allemaal. Keuzes die je elke dag moet maken, makkelijke keuzes over kleine dingen, zoals welke titel ik voor mijn artikel kies, keuzes die niet vaak voor komen en grotere gevolgen kunnen hebben, bijvoorbeeld een studiekeuze, keuzes waar je lang over na moet denken of keuzes die je haast onderbewust weet te maken. Dat je zo veel keuzes maakt op een dag realiseer je je niet altijd. Het alsmaar groeiende aanbod van films op Netflix en daarbovenop de steeds groter wordende markt van streaming websites zorgen er voor dat men al bij een relaxed avondje film kijken last kan krijgen van keuzestress. Al snel ben je twintig minuten door het aanbod heen aan het scrollen en uiteindelijk ben je medium tevreden met het resultaat. Een beetje keuzestress is niet verkeerd, je wilt natuurlijk het beste voor jezelf, en een ruim aanbod is fijn, daar mensen heel verschillend zijn in voorkeuren. Het is overduidelijk dat keuze positief is, maar de keuzemogelijkheid kan ook te groot worden en de opvolgende stress te veel. Dit is wat Barry Schwartz noemt “The Paradox of Choice”, dit kan leiden tot verlamming, spijt en in uiterste gevallen depressie.

In 2004 introduceerde psycholoog Barry Schwartz de term “The Paradox of Choice”, in zijn boek waarin hij de strijd aangaat met het dogma van alle westerse, geïndustrialiseerde samenlevingen. Dit dogma luidt als volgt: “Om welvaart te maximaliseren, moet individuele vrijheid worden gemaximaliseerd en individuele vrijheid wordt gemaximaliseerd door keuzemogelijkheid te maximaliseren.” Des te meer keuze de mensen hebben, des te vrijer zijn ze en des te groter is de welvaart. Dat enige keuzemogelijkheid beter is dan geen keuzemogelijkheid staat vast, maar wat hier de gulden middenweg is, blijft onduidelijk. Dat we deze zijn gepasseerd is volgens Schwartz daarentegen wel duidelijk.

Verlamming

Volgens het dogma zou meer keuze leiden tot meer vrijheid, maar volgens Schwartz leidt meer keuze tot verlamming. Het demotiveert mensen en ze gaan vaker voor de “no-choice” optie. Uit cijfers over de pensioenkeuze van werknemers in de VS blijkt, dat door de explosie van het aantal pensioenopties, het aantal pensioendeelnemers fors is gedaald. Nu er meer dan tweehonderd, in plaats van drie, opties zijn voor werknemers, weten sommigen van hen de keuze gewoonweg niet meer te maken en kiezen ze ervoor deze uit te stellen. Hierdoor bouwen werknemers geen of nauwelijks pensioen op. Een vergelijkbaar voorbeeld, een keuze met grote invloed op je eigen toekomst, is de studiekeuzestress die onder jongeren heerst. Er zijn momenteel in Nederland 189 verschillende WO-studies waaruit gekozen kan worden Bovendien moet er gekozen worden in welke stad deze studie gevolgd gaat worden, daarnaast heb je nog sportverenigingen, studentenverenigingen en andere studie organisaties waaruit je kan kiezen. Voor middelbare scholieren is de druk voor deze keuze groot en je ziet dan ook dat meer dan tien procent ervoor kiest om deze keuze een jaar uit te stellen. “Van afstel, komt uitstel” is op deze situatie gelukkig nog niet van toepassing, wel duren tussenjaren steeds langer, blijkt uit cijfers van de DUO. Wanneer dan toch eindelijk de keuze gemaakt is, treedt er vaak spijt op. Zo stopt tegenwoordig één op de drie studenten voordat het eerste studiejaar is afgerond.

Spijt

Een tweede paradoxaal effect is dat wanneer een keuze gemaakt is, we minder tevreden zijn dan wanneer er minder opties zouden zijn.  Dus hoewel we vaak een keuze maken die beter in lijn ligt met onze voorkeuren, voelen we ons slechter, want het is makkelijk te denken dat je een betere keuze had kunnen maken. Wanneer er eindeloos veel opties zijn, moet er wel een variant bij zitten die achteraf toch beter was geweest. Hierdoor ervaart men minder plezier aan de gemaakte keuze, hoewel dit een goede keuze kan zijn geweest.

Een andere reden van deze ontevredenheid met gemaakte keuzes is de alternatieve kosten die men aan verschillende keuzes verbindt. De kwaliteit van een product kan niet worden geschat zonder rekening te houden met alternatieven. Eén van de kosten voor een bepaalde keuze, is het verlies van wat een andere keuze had opgeleverd. In andere woorden, de waarde die je hecht aan de schoenen die je niet hebt gekocht wordt afgetrokken van het geluk dat je beleeft aan de nieuwe schoenen die je hebt gekocht.

Ten derde zorgt de overvloed aan keuzes ervoor dat onze verwachtingen zijn geëxplodeerd. We zijn niet meer tevreden met goed en zelfs met perfect zijn we niet zo blij, omdat dat tegenwoordig is wat we verwachten. Met honderden verschillende soorten spijkerbroeken om uit te kiezen ben je niet meer tevreden met een goed zittende mooie spijkerbroek. Je wilt dat de broek perfect zit, dat hij mooi is en het liefst eigenlijk óók nog dat hij uniek is. Verwachtingen zijn zo hoog dat een keuze slechts nog zo goed kan zijn als dat je gehoopt of gedacht had, maar niet beter dan dat. Je wordt niet meer positief verrast.

Self blame

Dat dit alles tot meer leidt dan lichte spijt om de gemaakte keuzes is duidelijk als je kijkt naar cijfers van de pensioenopties in Amerika of het aantal eerstejaars studenten dat stopt in hun eerste studiejaar. De oneindige keuzemogelijkheid leidt tot ‘self blame’, want met al deze keuzemogelijkheid kan je alleen jezelf er de schuld van geven dat je niet de perfecte keuze hebt gemaakt. De afgelopen decennia is de welvaart aanzienlijk gegroeid, deze welvaartsgroei zorgde ervoor dat de mate van vrijheid en keuzemogelijkheid ook zijn gestegen. Paradoxaal hiertegenover staat de stijging van klinische depressie. Zeker ook onder jongvolwassenen (20-29 jaar), waar negen procent aangeeft in het afgelopen jaar zes maanden of langer depressief te zijn geweest.


“Perfect is the enemy of good” – Voltaire

Hoe voorkom je dat je eindeloos blijft hangen in je keuzestress en zorg je ervoor dat je makkelijker keuzes maakt en gelukkiger wordt van deze gemaakte keuzes? Schwartz antwoord hierop is: “Wees een satisficer!”. In andere woorden, wees tevreden met ‘goed genoeg’. De wereld is volgens Schwartz opgedeeld in twee groepen, de maximizers en de satisficers. De maximizers gaan altijd voor het perfecte resultaat. Wanneer een maximizer op zoek gaat naar een nieuwe jas en bij de eerste de beste winkel een goede jas tegenkomt die voldoet aan de eisen, dan gaat ze eerst nog alle andere mogelijke winkels bij langs. Een satisficer zou niet verder kijken, de jas kopen en tevreden zijn met de keuze. Dat wat gedaan moest worden, een nieuwe jas kopen, is immers goed gelukt. Het is zo dat maximizers geassocieerd worden met het maken van betere beslissingen, maar in vergelijking met satisficers, worden maximizers ook geassocieerd met lagere levels van geluk, spijt en een negatiever zelfbeeld. Wees daarom niet altijd te streng voor jezelf en wees zo nu en dan tevreden met ‘goed genoeg’.


Dit artikel is geschreven door Yorick Wanders

Deel dit artikel:

By Daniele Zedda • 18 February

← PREV POST

By Daniele Zedda • 18 February

NEXT POST → 34
Share on